Werkt voor je

Buitenlandse investeerders zouden zich moeten realiseren dat China anders is dan andere landen. Deze zich snel ontwikkelende supermacht met een vijfduizend jaar oude beschaving heeft een trotse bevolking. Zowel de keizers als de communisten leerden de mensen gehoorzaam te zijn, dankbaar verwijzend naar Confucius. Maar zijn ze dat ook naar buitenlanders? En bestaat een generatie jongeren die opgroeiden als enigst kind uit verwende, veeleisende werknemers? We vragen het aan de Chinese Jessica Dong ('Dong Yan', 34), geboren voor de eenkindpolitiek begon. "Zorg dat je wortelt in de Chinese bodem."

Dong werkt als senior manager voor trainingsinstituut Schouten China in Beijing. Ze studeerde economie, met een specialisatie in internationale handel en samenwerking, aan de Shandong Institute of Technology (1993-1997). Ze had dus de ideale achtergrond om te helpen bij het opzetten van de Chinese vestiging van het Nederlandse Schouten & Nelissen. Bovendien is haar beheersing van het Engels erg goed, wat in China nog uitzonderlijk is. "Op de universiteit gebruikten we talen als ons gereedschap. We leerden ook Japans." Later in Beijing haalde ze een master titel in business English.

Dongs eerste baan was voor een logistiek bedrijf in Shandong. "Het was een kleine organisatie, dus ik moest van alles doen. Ik bezocht klanten om ze te over te halen onze service te gebruiken, en ik deed al het papierwerk voor de verzending van de goederen."

Na nog een exportbaan verhuisde ze in 2000 naar Beijing. Daar werkte ze eerst voor een bedrijf dat kunstgras importeert en toeziet op de aanleg van voetbalvelden. Eind 2005 was ze al bijna tien jaar niet met vakantie geweest. Ze besloot twee maanden rust te nemen om na te denken over haar loopbaan.

"Daarna was ik heel gemotiveerd om een andere baan te zoeken. Ik wilde voor een internationaal bedrijf werken. Ik begon bij het Nederlandse adviesbureau Van Ad. De eigenaar stelde me als business consultant voor aan Jan Hein Schouten, die ik hielp de Chinese vestiging van Yourzine op te zetten. Ik werkte aan het business plan en de juridische aspecten. En ik moest een Chinese naam bedenken, want alleen grote investeerders mogen hun eigen bedrijfsnaam in China gebruiken."

Hoe kijken Chinezen aan tegen de toevloed van buitenlandse bedrijven?
"We houden van nieuwe ontwikkelingen. Chinezen hebben bijvoorbeeld veel geld over voor hun opleiding. Zelfs arme mensen geven het grootste deel van hun inkomen uit aan de opleiding van hun kinderen."

Een van de belangrijkste trainingen van moederbedrijf Schouten & Nelissen is de assertiveitstraining, waar je leert verzoeken en opdrachten ter discussie te stellen en zelfs te weigeren als ze je niet goed uitkomen. Is dat niet moeilijk in de meer gehoorzame Chinese cultuur?
"Dat is inderdaad niet makkelijk. Maar we hebben wat onderzoek laten doen door de Renmibi University, waaruit bleek dat alle ondervraagden denken dat het succes van hun carrière afhangt van hun sociale vaardigheden. Gehoorzaamheid is niet meer zo belangrijk. Maar Chinese bedrijven zijn nog steeds heel rustig en strikt. Je moet bijvoorbeeld op tijd komen. Als je regels hebt is het makkelijker om ze na te leven."

Maar in het verkeer in Beijing of Shanghai zie ik allesbehalve discipline. Auto's passeren elkaar aan alle kanten en rijden vaak door rood, zelfs als er politie staat.
"Ach, Chinezen zijn erg flexibel. In bedrijven ook, veel meer dan westerse bedrijven gewend zijn. Zo is het erg makkelijk op korte termijn een afspraak te maken, zelfs voor de avond of het weekend. Als we iets voor elkaar moeten krijgen kunnen we alles doen wat we willen. De baas geeft ons alle krediet en beoordeelt alleen de resultaten. We krijgen dus veel verantwoordelijkheid en vrijheid. Er zijn geen strikte regels voor procedures; die betekenen bijna niets."

Maakt dat het voor buitenlanders lastig om in China te werken? En evenzo voor Chinese werknemers van buitenlandse bedrijven?
"Beide kanten zijn aangewezen op de gulden middenweg, anders kun je je doel niet bereiken. Zoals ik al zei zijn we gewend op een flexibele manier te werken, maar nu loop ik tegen de moeilijkheden op van erg strikte procedures. In westerse bedrijven bestaan meer tijdrovende regels. Als ik bijvoorbeeld een training wil promoten, maak ik een voorstel. In China zijn we gewend zoiets snel te doen: we bespreken het 's ochtends en willen 's middags de resultaten al zien.

"Dat conflicteert met de Europese manier van werken. In Nederland willen ze zeker zijn van alle details en die elke dag checken. En ze houden van lange vergaderingen, maar de werkdag telt maar acht uur. Ik kan begrijpen dat de investeerder voorzichtig wil zijn, maar je moet wat verantwoordelijkheid en vrijheid geven. Ik denk dat het een psychologische oorzaak heeft: iedereen wil een rol spelen en deel van het succes van het bedrijf zijn."

Dat klinkt als het geklaag van Europeanen over Amerikaanse ondernemingen in Europa.
"Ja, Amerikaanse bedrijven hebben hier ook een probleem. De meeste zijn erg groot buiten China, dus ze doen hier enorme investeringen. Ze denken groot en lopen met hun hoofd in de wolken. Maar ik ken een Amerikaans adviesbureau dat na twee jaar alweer vertrok. Ik denk omdat ze niet wortelden in de Chinese bodem. Alleen zo kun je succesvol zijn. Het is als een plant: die gaat dood als je 'm niet in de aarde zet."

Het valt me op dat Chinese mensen een erg sterke wil hebben. Ze lijken meer op eigenzinnige katten dan op volgzame honden.
"Ja, in sommige opzichten zijn we erg onafhankelijk. Natuurlijk kan een buitenlandse investeerder zijn zaken in China controleren, maar idealitair blijft de manager hier een heel jaar."

Zou een Chinese general manager niet beter zijn?
"Misschien wel, maar in het begin heb je de manager uit het moederland nodig. Beheersing van het Chinees is erg handig, maar de taal is moeilijk te leren. Je kunt succesvol zijn als je het niet spreekt, maar dan moet je Chinese personeel de besprekingen voeren met andere Chinezen."

Is dat ook zo vanwege de cultuurverschillen? Van Nederlanders wordt gezegd dat we vaak te direct zijn.
"Inderdaad, Chinezen proberen conflicten te vermijden. Maar in Beijing en andere grote steden is dat al aan het veranderen. Mensen leren opener te zijn."

Ik vraag me af wat de invloed is van de eenkindpolitiek op het gedrag van de mensen. Dat beleid begon rond 1980, dus ik kan me voorstellen dat bijna iedereen onder de 27 opgroeide als enigst kind. Maakt ze dat een beetje verwend en egocentrisch?
"Ja! Er zijn tekortkomingen. Als je geen broers of zussen hebt gehad, heb je niet geleerd samen te werken, te delen en in te leveren. Ze hebben dus niet met compromissen leren werken. Sommige werken hard en goed, maar in het algemeen is het niet makkelijk voor ze. Ze werden opgevoed als keizer en haalden daarna hun diploma. Als ze dan gaan werken lopen ze tegen grote problemen op."

Dus misschien is de uitdaging voor China niet zozeer te leren assertiever te worden, maar juist wat minder?
"Juist, jongeren zouden moeten leren meer rekening te houden met anderen. En door hun egocentrische houding is het moeilijk voor ze een baan te vinden. Ze willen meteen zelf de baas zijn. Ik ken een meisje die twee jaar geleden al gestopt is met werken. Ze was te verwend en werd ontslagen. Omdat ze geen lagere posities en minder salaris accepteert is ze nog steeds werkloos. Jongeren worden het slachtoffer van hun eigen houding."

Vind jij je werk nog steeds leuk?
"Ja, want ik leer van de verschillen. Het is uitdagend en ik ga de conflicten aan. Daardoor verbeter ik mezelf. Ik leer om precies te zijn en me gedisciplineerder aan de Nederlandse regels te houden! Soms heb ik m'n eigen regels moeten opgeven. Dat alles maakt me gelukkig en tevreden."

categoryimage: