Willem Middelkoop - Financieel journalist en ondernemer

Goede neus voor winst

door Onno van Buuren

Willem Middelkoop had succes als foto-journalist, maar bleek ook over een goed zakelijk instinct te beschikken. Hij werd rijk met het kopen en verhuren van appartementen, en ruilde die op het goede moment in voor aandelen in goud- en zilvermijnen. Opnieuw een schot in de roos. Tussen de commentaarblokken voor RTL Z op Beursplein 5 vertelt Middelkoop enthousiast over zijn lucratieve loopbaan. En over een dreigende financiële crisis…

"Ik ben geboren in Genève maar groeide op in Drenthe, en wilde per sé in Amsterdam studeren. Eigenlijk wilde ik foto-journalist worden, maar daar was geen hbo-opleiding voor. Toen heb ik gekozen voor een studie waar ik de fotografie makkelijk naast kon doen. Dat werd de HTS voor de Confectie Industrie, ofwel Mr. Koetsier. Dat was algemeen vormend, met vakken als psychologie, recht en veel marketing en bedrijfskunde. Ik ben een generalist, dus vond het heerlijk.

"Vanaf mijn eerste dag in Amsterdam probeerde ik te werken als fotograaf. Ik liep alles af wat in mijn ogen nieuws was. Het was augustus 1980; de stad was vol krakersrellen."

Als hobby of werk?
"Alles wat ik doe, moet ergens toe dienen. Diep in mijn karakter zit dat ik eer van m'n werk wil hebben. Ik ben geen kunstenaar die iets alleen voor zichzelf wil maken. Ik ben licht narcistisch, dus sta graag in de schijnwerpers. Binnen een paar maanden had ik m'n eerste foto in de krant; sindsdien lukte dat elke week. In alle landelijke kranten."

Ging het zo makkelijk om daar tussen te komen?
"Ik laat me nooit afschrikken door wat ik niet ken of kan. Dan zorg ik dat ik dat leer, en ik ben brutaal genoeg om te denken dat iemand het wel zal kunnen gebruiken."

Kreeg je toen geen behoefte alsnog een fotografie-opleiding te doen?
"Nee, want die opleidingen waren heel technisch. Het ging mij om de verhalen, het avontuur."

Wat ging je na je studie doen?
"Ik heb eerst een half jaar stage gelopen bij Unilever op de marketingafdeling. Toen kreeg ik wel de ambitie om de top te bereiken in het bedrijfsleven. Ik zet altijd hoog in. Maar in die periode kwam ik ook een freelance journalist van Panorama tegen. Samen hebben we veel reportages gemaakt, zoals over een aidskliniek in New York; aids was daar net ontdekt als een nieuwe ziekte. We maakten ook een reportage over seriemoordenaars; dat was ook een nieuw fenomeen.

"Die samenwerking liep heel goed. Hij bracht me aan het twijfelen of ik wel verder moest in het bedrijfsleven. Mijn Calvinistische inslag zei me dat ik pas leuke dingen mocht doen als ik al iets bereikt had, na m'n veertigste. Anderzijds heb ik altijd haast, vanuit het gevoel dat het morgen voorbij kan zijn. Je moet doen wat je wilt.

"In de jaren tachtig begon het freelancen normaler te worden; je verdiende twee keer zoveel als mensen in loondienst. In 1984 begon ik serieus voor mezelf. Toen ik in 1986 afstudeerde zette ik al 70.000 gulden om, vooral voor Panorama, het AD en Het Parool. Daarna werd dat nog veel meer.

"Ik was commercieel handig. Als je rechten hebt op foto's, kun je die doorverkopen. Ik verkoop nog steeds veel uit m'n archief. In 1987 maakte ik een klapper met de ontvoering van Heineken. Ik las in de krant dat de ontvoerders als knokploeg betrokken waren geweest bij de ontruiming van een kraakpand. Ik wist dat daar foto's van waren. Aan Stern heb ik zelfs 5000 Mark gevraagd; bij elkaar leverde een avond onderhandelen tienduizend gulden op!"

Had je meer mooie primeurs?
"Ik had tipgevers, die mij belden als ze iets hoorden op de politiescanner. Zo was ik al na tien minuten bij de Bijlmerramp. Ik was daar één van de eerste fotografen en heb er unieke foto's gemaakt. Daar ben ik als een speer mee naar het AD in Rotterdam gereden, net voor de deadline. Mijn foto van de brandende flat stond de volgende ochtend over de hele breedte van de voorpagina.

"In de jaren daarna had ik soms nachtmerries van een neerstortend vliegtuig. Toch was het jaren later weer raak. Een Cityhopper stortte bij Schiphol neer tijdens de landing. Ik had in die tijd altijd een blauw zwaailicht in m'n auto liggen. Dat plakte ik op mijn dak en zo mocht ik dankzij m'n zwaailicht door alle afzettingen. Ik werd zo naar het weiland waar het wrak lag gedirigeerd.

"In die periode, begin jaren negentig, kwam ik Ton van Royen tegen, nu bekend van SBS6. Hij was toen bezig met het opzetten van de Amsterdamse televisiezender AT5. Hij vroeg of ik daar verslaggever wilde worden. Ik had genoeg beeldgevoel, dat me dat prima afging. Dat heb ik maar een half jaar gedaan, want ze konden me niet genoeg betalen.

"Toen stond ik voor de keus door te gaan in de tv-journalistiek, of als fotograaf. Ik was gewend geraakt aan het riante inkomen als freelance fotograaf: honderd- tot 150-duizend gulden per jaar. Dat tv-werk was liefdewerk oud papier. Met mijn  uitgavenpatroon kon ik moeilijk voor een vast salaris van een paar duizend gulden per maand de fotografie opgeven. Bovendien had ik een prachtig leven. Als fotograaf reisde ik veel; ik had nog geen gezin, dus kon doen en laten wat ik wilde.

"Voor de weekbladen was ik goed in het bedenken van creatieve ideeën. Toen dacht ik: laat ik maar eens proberen goede ideeën voor mezelf te verzinnen. Zo ging ik me meer focussen op zakelijke kansen."

Kun je een voorbeeld noemen?
"In 1991 ging ik op uitnodiging van een Rotterdammer naar Rusland voor de eerste Miss Rusland verkiezing. Daar ging ik heen voor een artikel met foto's, maar ik maakte ook een interview met de hoofdredacteur van de Pravda. Mijn Russische tolk Alexander zei dat-ie een westerse partner zocht. Ik zei: dat ben ik! We maakten een lijst met dertig mogelijkheden. Uiteindelijk kozen we voor de export van hout. Daar zaten nog geen grote bedrijven in. Het was een groot gat in de markt, doordat Moskou als tussenschakel net was weggevallen.

"We hebben er heel serieus werk van gemaakt, en een kantoor geopend in Karelië, Russisch Finland. We hadden al Russisch personeel en een Nederlandse investeerder. Onze eerste klant plaatste een order voor vijf schepen, ter waarde van 2,5 miljoen gulden. Toen kwam er een financieringsprobleem, want de zagerij wilde het hout alleen verschepen als het geld binnen was. En de importeur wilde alleen betalen als het hout bij hem was. Met de bank konden we het niet rond krijgen.

"In diezelfde tijd, in 1994, kregen we te horen dat de auto en het kantoor van de broer van Bolkestein, die daar ook bezig was, door de maffia waren opgeblazen. Toen zijn we er maar mee gestopt."

Had je spijt van dat avontuur?
"Nee, ik wist dat ik het moest proberen. Anders zou ik er m'n hele leven spijt van krijgen. Ik ben altijd blijven fotograferen. Dat liep beter dan ooit. Alle staatsbezoeken volgde ik, en ik begon veel prijzen te winnen.

"Toch kreeg ik een nieuw zakelijk idee. Ik was ervan overtuigd dat appartementen in Amsterdam heel goedkoop waren vergeleken met die in andere Europese hoofdsteden. Ik wilde profiteren van de toekomstige waardestijging. Het bleek dat je makkelijk meerdere hypotheken kon afsluiten; zo kocht ik acht appartementen, en verhuurde die aan buitenlandse expats. Die markt groeide toen enorm. Zo'n appartement kostte me zo'n tweeduizend gulden per maand, en verhuurde het voor het dubbele.

"Ik vertelde dat verhaal elke week aan m'n vrienden; die zeiden: 'als het zo makkelijk was, zou iedereen het doen'. Ze dachten dat er een addertje onder het gras zat, maar dat was niet zo. Op basis van m'n blauwe ogen had ik miljoenen geleend bij de ING. Die werkte er graag aan mee. Ik boekte fantastische rendementen. Maar omdat het risico groot was dat de huizenmarkt net als de beurs zou instorten, heb ik tussen 2001 en 2003 alles weer verkocht."

Waarom was je daar zo bang voor?
"Ik ben beïnvloed door de Indiase econoom Ravi Batra, die halverwege de jaren tachtig al schreef dat het wereldwijde financiële systeem zal instorten. Er is voor mij een ervaring geweest, die heel vormend was. Eind 1987 was ik met m'n vriendin in Turkije. Daar riep een Amerikaan in paniek: 'Did you hear the news? Wall Street just crashed!" Dat was het enige dat ik wist. Ik belde Reuters, waar ik als fotograaf voor werkte. Het bleek wel mee te vallen, de koersen herstelden de volgende dag alweer, maar het maakte zoveel indruk op me dat ik er veel over ben gaan lezen.

"Wat betekent het als het als een financieel systeem instort? Ik ben me gaan verdiepen in conjunctuurgolven. Op reizen in Amerika kocht ik er veel boeken over. In 1999 leidde ik een beleggingsclubje. De gekte was toen zo groot, zoals met de beursgang van World Online, dat ik er zeker van was dat de beurzen zouden gaan crashen. Ik was op dat moment chef van de fotoredactie bij Het Parool. Ik zei tegen de economieredactie dat de situatie veel gevaarlijker was dan in 1929, en heb toen over een dreigende crash geschreven. Iedereen lachte me uit ('Willem waarschuwt nog één keer'), maar een half jaar later begon de sluipcrash.

"Na dat artikel werd ik gevraagd columns te schrijven voor iex.nl. Daarin ben ik blijven waarschuwen voor die dreigende crash. Ik kreeg alles over me heen: wie dacht ik wel niet dat ik was? Maar ik voelde me heel onafhankelijk en had weinig te verliezen, want verdiende nog goed met m'n huizen en foto's."

Hoe ben je bij RTL Z terechtgekomen?
"In de krant las ik dat RTL Z zou gaan beginnen in juni 2001. Toen was de beurs al aardig wat gedaald, en dacht iedereen dat je weer in moest stappen. Ik heb ze gebeld, omdat ik als verslaggever wilde freelancen. RTL Z wilde dat ik ging presenteren, maar ik had geen zin andermans tekstjes voor te lezen. Wel werd ik steeds vaker gevraagd als commentator, omdat ik de ontwikkelingen op de beurs zo goed kon uitleggen. Dankzij al die boeken die ik had gelezen.

"In die periode werd ik vader, en kocht een mooi huis in de duinen bij Castricum. Op een gegeven moment wilde RTL Z een vaste commentator op het Beursplein. Dat deed ik graag, elk uur de ruimte om uit te leggen wat er aan de hand was. Zoals over de stijgende olieprijzen. Ik was inmiddels één van de oprichters van de Stichting Peak Oil Nederland. Ooit gaat de wereldwijde olieproductie haar piek bereiken. De laatste studies geven aan dat dat in 2012 gaat gebeuren. Ik heb dit soort onderwerpen bij RTL Z altijd kunnen gebruiken, terwijl de NOS het er bijna nooit over heeft. Ik heb er nog steeds geen spijt van.

"Sinds dit jaar werk ik nog maar twee dagen bij RTL Z, want ik wil meer tijd hebben voor het schrijven van columns en boeken. En ik ben twee nieuwsbrieven begonnen. Ik had eerst een weblog op de site van RTL Z. Die werd door de hoofdredactie verboden. De grootste adverteerder, Terra Vitalis, klaagde over mijn kritische verhalen. Toen die weblog niet meer mocht, stuurde ik mijn nieuwsbrief gewoon direct naar de bijna duizend vaste lezers. Die loopt nu al drie jaar.

"M'n laatste initiatief is het bedenken van "The Gold Discovery Letter". Een vriend van mij belegt zelf ook veel in goud en wilde daar een betaalde nieuwsbrief over beginnen. Ik heb toen bedacht dat hij zich helemaal moest gaan concentreren op belangrijke nieuwe goud- en zilverontdekkingen. Aurelian, een aandeel dat we tipten in februari 2006, is nu zelfs al meer dan drieduizend procent gestegen. Binnen één jaar hebben meer dan duizend mensen wereldwijd een abonnement van 150 dollar per jaar genomen. De goudprijs gaat namelijk enorm stijgen. Aandelen in goudmijnen zijn de laatste jaren al 600 procent gestegen. Nadat ik m'n appartementen had verkocht, heb ik daar veel in geïnvesteerd. Zolang het systeem niet crasht, kun je je geld beter in aandelen steken dan in echt goud."

Verwacht je serieus een crash van het financiële systeem?
"Mensen die er verstand van hebben verwachten dat. Dit systeem kan nog maximaal twintig jaar mee. Maar het kan ook volgend jaar instorten. Het rare is dat mensen denken dat het kapitalistische systeem altijd zal blijven bestaan. Dat zal wel, maar het huidige dollarsysteem niet. In de geschiedenis zijn al 220 keer niet door goud gedekte geldsystemen ingestort. Waarom zou dat bij dit systeem niet gebeuren? Zelfs de RABO-bank heeft inmiddels een rapport over de komende dollarcrash geschreven."

Dat zou de Amerikaanse regering dan toch ook zien aankomen?
"Precies, daarom doen ze zulke rare dingen. Zoals pre-emptive wars voeren, preventieve oorlogen. De neo-conservatieven weten heel goed dat Amerika's leidende rol heel erg onder druk komt te staan. Amerika heeft een groot voordeel gehad aan het dollarsysteem. Dat begint nu te kraken. De VS weet dat ze haar belangen moet veiligstellen, en dat ze daar onorthodoxe maatregelen voor moeten gebruiken."

Daar heb je toch ook veel geld voor nodig?
"Ja, maar zolang de dollar nog wordt geaccepteerd in de wereld hebben de Amerikanen geld genoeg. Het gaat natuurlijk allemaal om de olie. Dat hebben de neo-conservatieven zelf in 2000 opgeschreven, in het Project for the New American Century: 'We moeten de aanvoer van cruciale grondstoffen veiligstellen'. De eerste Golfoorlog ging al om de olie. Amerika heeft er goed over nagedacht hoe ze grote legerbases in de Golf kon krijgen. Door Saddam toe te staan Koeweit aan te vallen hadden ze een reden Irak aan te vallen en in de woestijn troepen te stationeren.

"Als het impopulaire Saoedisch koningshuis ooit omvalt, wil Amerika daar militairen standby hebben om de oliestrook langs de Perzische Golf te kunnen bezetten, zodat die niet in shiïtische handen valt. Die Amerikaanse bases in Saoedi-Arabië kwamen er na de eerste Golfoorlog. Later moesten ze daar weg, maar nu liggen ze honderd kilometer verderop in Irak. Amerika gaat daar nooit meer weg, als het aan hen ligt."

Links:

Willem Middelkoop (vanaf januari 2007) 

RTL Z

Gold Discovery Letter 

Inveztor, columns van Willem Middelkoop 

Project for the New American Century 

The Crash of the Millennium, interview met Dr. Ravi Batra 

IEX.nl 

Stichting Peak Oil Nederland 

Onno van Buuren, oktober 2006