Ineke van den Berg en Rupert Spijkerman
Naar een mooie nazomer in je loopbaan
door Onno van Buuren
Veertig- en vijftigplussers opgelet: de tweede helft van je loopbaan kan veel mooier worden dan de eerste! Als je je daar maar goed op bezint. Bijvoorbeeld onder de deskundige begeleiding van Ineke van den Berg (49) en Rupert Spijkerman (62). Zij gaan speciale trainingen geven in een groene omgeving in Doorn. ‘Niet alleen met het hoofd, maar ook met hart en benen.’
Rupert: “Het gaat om de tweede helft van je loopbaan; dat je daar minder achteloos mee omgaat en uitdrukkelijker je koers bepaalt. De precieze leeftijdsgrens doet er niet toe, dat kan veertig of 55 jaar zijn. Onze eerste aanmelding is van een lerares van zestig, die geërgerd is dat zij als goede vakdocent niet aan de bak komt. Ze wil de laatste vijf jaar toch zinvol werken.”
Je kunt toch ook vroeger stoppen met werken?
Ineke: “Laatst stond in de krant dat veel 65-plussers wel moeten werken, omdat ze aan hun uitkering niet voldoende hebben. Je kunt ook willen blijven werken omdat je anders in een isolement komt.”
Rupert: “De maatschappij spreekt de oudere steeds meer aan; uit noodzaak, niet uit liefde. Volgend jaar moeten wij voor de Belgische arbeidsbemiddeling het hele kader trainen in de omgang met oudere werknemers.”
Ineke: “Het aantal mensen in Nederland boven de 55 jaar dat blijft werken is in vier jaar tijd verdubbeld.”
Rupert: “Ik ben zelf met zestig jaar als HBO-docent met vroegpensioen gegaan om m’n eigen bedrijf te beginnen. De behoefte aan zinvolheid heeft altijd te maken met activiteiten. Betaalde arbeid biedt daarvoor heel veel mogelijkheden. Dat kan natuurlijk ook in deeltijd. Met name leidinggevenden kiezen daarvoor, om meer balans te krijgen in hun leven.”
Dan moet je wel over een psychologische drempel heen. Bijna iedereen is opgegroeid met het idee almaar hogerop te komen en meer te verdienen.
Ineke: “Precies. In die zin moet er veel gebeuren aan een herdefiniëring van het begrip carrière maken. Dat moet toe naar het doorlopen van een loopbaan die optimaal bij je past, qua kwaliteiten, energie, levensfase en omstandigheden. Na het bereiken van een top kan een afdaling heel mooi zijn.”
Wat willen jullie in de training doen?
Ineke: “We gaan in op de vooroordelen tegen ouderen, die ze zelf ook vaak tussen de oren hebben. Lees het boek De Seniorcode van Rupert maar eens.”
Rupert: “De biografie van ieder persoon is uniek. Iedereen krijgt dus individuele aandacht. Bij de mensen die zich bij ons aanmelden kan wel iets crisisachtigs zitten. Je verandert alleen als het moet, bijvoorbeeld als je het gevoel hebt dat je vastloopt.”
Ineke: “Voor ouderen speelt daarbij een rol dat ze denken: ‘het is nu of nooit’. Je kunt ook eerder een heel diep besef krijgen hoe kwetsbaar het leven is. Ik sprak een vrouw van 49 die zich door een overlijden in haar omgeving realiseerde dat ze nu de dingen moet doen die ze belangrijk vindt in haar leven, want morgen kan het afgelopen zijn.”
Rupert: “Ja, de onherroepelijkheid van het bestaan. Plus dat je als oudere merkt dat je mentaal en fysiek verandert, waardoor je aan het denken wordt gezet. Je merkt ook dat je waarden gaan verschuiven. Je kunt er almaar mee bezig zijn dat je belangrijk moet zijn, maar op een gegeven moment hoeft dat niet meer zo nodig. Misschien omdat je het gevoel hebt dat je je toch al bewezen hebt.”
Hebben jullie persoonlijk dat soort ervaringen?
Rupert: “Ik heb het aan den lijve ervaren toen ik een beetje overspannen werd en hartproblemen kreeg. Ik was innovator van lesprogramma’s, een soort teamleider. Daar ben ik meteen mee gestopt en ben weer uitvoerend docent geworden: veel relaxter.”
Ineke: “Ik heb vorig jaar zo’n beslissing genomen. Ik had graag kinderen gekregen, maar dat was ons niet gegeven. Daar is uiteindelijk onze relatie op gestrand. Ik ben toen mijn levensactiviteiten gaan herwaarderen. Ik dacht: ik moet gaan voor wat ik echt wil. Ik heb ontslag genomen en ben mijn eigen bedrijf gestart. Het schrijven van mijn boek ‘Lopen doe je zelf’ heeft daar ook toe bijgedragen.”
Rupert: “In de training werken we toe naar een plan. Op een terugkomdag kijken we hoe het gegaan is. Maar we doen nog niet aan werkbemiddeling.”
Ineke: “Ik kan me voorstellen dat deelnemers na de training behoefte hebben af en toe wat steun te krijgen. Daarom past de training goed in een langer lopend traject. Belangrijk is: weten wat je wilt, onafhankelijkheid, zelfvertrouwen en wendbaarheid.”
En hoe wendbaar zijn ouderen?
Ineke: “Uit onderzoek blijkt dat veertigers hoog scoren op zekerheid en stabiliteit. Dat past bij die levensfase. Ik kom vaak bij banken en bij oude bedrijven met goede arbeidsvoorwaarden. Die medewerkers hebben last van ‘gouden kettingen’. Bij banken krijgen ze korting op hypotheken en verzekeringen. Het is ongelooflijk moeilijk je daarvan los te maken.
“Als mensen lang ergens werken wordt ook het risico groter dat ze zich gaan identificeren met de organisatie en hun werk, en daardoor lastiger in staat zijn om zichzelf als onafhankelijk, autonoom persoon te zien. Ik heb volwassen mannen zien huilen omdat ze zich verraden voelden vanwege een afvloeiïng na dertig jaar loyaal werken.”
Rupert: “Ze hebben een soort gezinsbeleving in dat werk, zoals in Japan. Maar dat bestaat niet meer.”
Hoe gaan jullie daarmee om?
Ineke: “Het zijn positieve intenties, maar ze zijn doorgeschoten. Te grote loyaliteit. Teveel verantwoordelijkheid. Alles té goed willen doen. Teveel aangepast.”
Rupert: “Onze pretentie moet niet te groot zijn. Wij zorgen dat het goed getrechterd wordt, dat er open communicatie is. Maar uiteindelijk hangt het van de persoon zelf af.”
Links:
ZOÉ Training en Coaching
De Seniorcode (boek)
Lopen doe je zelf (boek)
Je levensloopbaan als wandelpad (interview over ‘Lopen doe je zelf’)
Onno van Buuren, oktober 2006