Interview: Charles Groenhuijsen

"Daag jezelf uit!"

Charles Groenhuijsen, ex-correspondent in de Verenigde Staten voor het NOS Journaal, heeft na zijn spraakmakende vertrek niet lang getreurd. In plaats daarvan bouwde hij aan zijn tweede carrière als schrijver, spreker en Amerika-deskundige. En met succes. "Ik heb tot nu toe fluitend rondgelopen."

De NOS ligt inmiddels alweer een paar jaar achter je. Hoe kijk je inmiddels terug op die tijd?

"Ik zit al 35 jaar in de journalistiek, dan zou het raar zijn als je er nooit op terugkeek. En ik kijk er met heel veel plezier op terug. Ik heb veel gedaan en geprobeerd. Eerst correspondent voor de Volkskrant in Utrecht, vervolgens geprobeerd voor VARA-radio naar Rome of Zuid-Afrika te gaan, wat bijna lukte, tot ik in 1983 bij het Journaal terechtkwam en al vrij snel de opvolger van Haje Thomas als VS-correspondent werd."

Klinkt soepeltjes. Wat was de truc?

"Hard werken! Ik ben een ijverig mens, werken heb ik altijd leuk gevonden. En ik was en ben doortastend. Als je dat hebt, en je verwerft ondertussen goede kwalificaties, kom je wel waar je zijn wil. Voor mij betekent een netwerk hebben niet dat je je ergens inlikt, of vriendjespolitiek bedrijft, maar dat je de juiste mensen kent omdat je goed werk levert. En ik vond het heel eervol om VS-correspondent te worden, dat zagen zij ook wel."

Zie je je correspondentschap aldaar zelf als het hoogtepunt van je carrière tot nu toe?

"Qua impact zeker. Er waren een aantal grote gebeurtenissen: de verkiezingen van 2000, dan 11 september, wat natuurlijk het ultieme verhaal was, vervolgens Afghanistan, de oorlog in Irak... Bij 11 september zag je ook hoe groot de impact daarvan was in Europa, wat vergelijkbaar was met de Golfoorlog. Dat sloeg enorm in bij de mensen. Vroegen me ook vaak op straat: "Hoe moet het nou verder, Charles?". Dat snap ik heel goed, je wordt toch een soort aanspreekpunt."

Vond je dat niet juist heel lastig?

"Dat is curieus aan werken bij televisie. Mensen gaan naar je kijken als een soort boegbeeld. Ik had daar zelf minder last van omdat ik in Amerika woonde en lekker veilig 7000 kilometer verderop zat, maar ik zie bij bepaalde collega's in Nederland toch weleens dat ze denken dat ze heel erg belangrijk zijn omdat ze op tv komen. Ze verwarren de impact van televisie met hun eigen grootheid. Dat heeft karakterologisch rampzalige gevolgen. Arrogantie is een van de grootste gevaren van het sterrendom. Maar zoals gezegd: ik heb daar gelukkig geen last van gehad, het ging bij mij echt om het werk, de mooie verhalen, erbij zijn."

Als je op scholen voor Journalistiek kijkt, zie je veel jonge mensen met de ambitie om correspondent te worden. Denk je dat zij het ook voor een groot deel romantiseren?

'Het is voor een deel gewoon buffelen. Zit je ergens in een kelder items in elkaar draaien. Als het het land is waar je van houdt, is het fantastisch. Je mag je overal mee bemoeien, je mag overal wat van vinden, heerlijk! 11 september was gruwelijk, maar journalistiek gezien is het geweldig. Het net als met een chrirurg: Zwerende vingers, daar doen correspondenten het niet voor, wel voor gruwelijke tumoren, zeg ik altijd."

En wat is de beste manier om het te worden?

"Dat kan heel simpel op twee manieren: de eerste is je rugtas inpakken en gaan, dan bellen met Nederland en vragen of je niet eens iets kunt doen. Dan kan een balletje gaan rollen. De rugzak-correspondent dus. De tweede is: gewoon ergens bij een redactie beginnen, en de vierde dag laten weten dat je wel interesse zou hebben in een baan als correspondent. Vervolgens moet je dat járen niet zeggen, anders ben je een arrogante kwast. Je moet geduld hebben. Maar de mensen die nu bij de NOS in Washington zitten hebben dat in een jaar of 7 voor elkaar gekregen. Je moet geluk hebben, er niet al te beroerd uitzien, en niet al te raar accent hebben. Het is een fantastische baan, je bent gewoon een soort vliegende kiep."

En dan is er ineens dat ontslag. Dat kwam als een klap.

"Ik was in eerste instantie totaal verbijsterd. Ik had in interviews onhandige dingen gezegd en in een mailtje wat onaardige dingen geschreven, die als grap bedoeld waren. Maar het viel verkeerd, en resulteerde in een ontslaggesprek van 45 seconden waarbij ik mijn jas niet eens uit heb kunnen trekken. De ene keer ben je de gedroomde anchorman, want daar was toen sprake van, het moment daarop sta je buiten. Er is, en dat vind ik nog steeds, een groot web van leugens gespannen om mij er maar uit te werken. Ik had het graag opgelost, maar dat ging niet."

En dan sta je daar buiten, voor het NOS-gebouw...

"Nou, toen heb ik eerst mijn pasje maar eens ingeleverd en mijn vrouw gebeld: "Schat, ik ben ontslagen." Ik was ontzettend kwaad. Ik ben toen heel snel een project begonnen, omdat ik dacht: ik moet iets positiefs doen. Zo heb ik mijn boek Leve Nederland geschreven, ook als iets therapeutisch. Ik ging hard werken aan mijn rehabilitatie. Naast het schrijven waren er eigenlijk al heel snel klanten van vroeger, en grote instellingen en ministeries die vroegen of ik klussen voor ze wilde doen. Ik had al vrij snel in de gaten hoe ik mijn leven in moest gaan richten."

Maar het lijkt me een behoorlijke omschakeling, van een vaste baan bij de NOS naar een onzeker bestaan als ZZP'er.

"Ik heb me vooral afgevraagd: wat wil ik niet? Ik ging dingen afstrepen. Daardoor ga je zien waarom je het niet leuk vindt. Ik heb al snel besloten dat ik liever geen baan meer wil. Qua bazen zat ik wel een beetje aan mijn tax. Ik heb wel banen aangeboden gekregen in het management, maar dat wilde ik niet. Voor een deel heb ik daardoor een onzeker bestaan, maar ik heb tot nu toe fluitend rondgelopen."

"Bij een kantoorbaan is er allemaal onnodige stress: stress om een koffieautomaat, of een rotbaas, of vervelende collega's. Je ziet managers die totaal gestresst met mappen heen en weer rennen, omdat ze denken dat ze genoeg geld moeten verdienen om een dikke auto te kunnen kopen. Maar je moet jezelf afvragen: wil ik een dikke auto mét stress, of een oude auto zónder stress? Veel mensen nemen automatisch het pad van 'carrière maken', en zorgen dat ze binnen het bedrijf hiërarchisch iets voorstellen. Zo blijven ze zitten op plekken waar ze het misschien helemaal niet naar hun zin hebben. Daar worden ze dan weer sikkeneurig van. Waarom? Ga, als de crisis voorbij is, gewoon lekker wat anders doen dan. Dat heb ik ook gedaan en de opluchting is enorm."

Je kunt nu erg goed Amerika met Nederland vergelijken. Wat zijn de verschillen tussen Amerikanen en Nederlanders eigenlijk, op de manier waarop ze hun loopbaan inrichten?

"Hun mindset is fundamenteel anders. Als iets misgaat, zoeken ze het bij zichzelf, ook de oplossingen. In de VS mag je iemand gewoon op straat zetten als je daar niet mee door wilt, in Nederland is dat allemaal heel veilig geregeld. Daardoor is in de VS de flexibiliteit van de markt wel veel groter. Maar je ziet vooral dat mensen daar veel meer bezig zijn met hun carrière: je komt ook op een betere universiteit als je betere cijfers haalt. Hier maakt het vaak niks uit of je een zes min hebt of een negen: op die school kom je toch wel. Dat is een verkeerde boodschap, want het stimuleert niemand en daardoor vergooi je ontzettend veel talent."

Voor die mensen die geen 'zes min mentaliteit' hebben en het ver willen schoppen in de journalistiek: wat wil je ze meegeven?

"Hou het zolang mogelijk breed in je vak, in de journalistiek kan dat zeker. Blijf nieuwe dingen  doen. Dat houdt het spannend, je daagt jezelf uit en zo kom je veel verder dan wanneer je 25 jaar op  dezelfde plek blijft zitten."

www.chgroenhuijsen.com