Assertiviteit - les 7
Bekijk ook de video van
les 7 van de Avro tv-cursus Assertiviteit van Jan Schouten (uit 1979)
Welkom bij les 7 van de Online Cursus Assertiviteit van Loopbaan.nl en uitgeverij Thema.
Tot nu toe stond ‘ik’ centraal. Het belang van de ander is daarbij nooit helemaal uit het oog verloren, maar heeft minder aandacht gekregen. Nu is de tijd gekomen om dat recht te trekken. Bij een assertieve opstelling probeert men respect, begrip en zorgen voor zichzelf te verenigen met respect, begrip en zorgen voor de ander. Dit komt onder meer tot uiting in de bereidheid tot overleg (onderhandelen). Dit vormt de hoofdlijn van dit hoofdstuk.
1. Begrip en respect voor de ander Bij een assertieve opstelling hoort respect voor de ander. Dit komt, in het algemeen gezegd, op de volgende drie manieren tot uiting:
- in de houding en toon, die overwegend vriendelijk is en zeker niet vijandig.
- in het luisteren naar de anderen. Dat wil zeggen: je mond houden over wat jouw mening is en proberen te begrijpen wat het gezichtspunt van de ander is.
- in het tonen van respect voor het feit dat de ander een eigen en eventueel andere mening heeft.
In het volgende schema is het verschil tussen subassertief, agressief en assertief samengevat:
| |
Subassertief |
Assertief |
Agressief |
| Respect en begrip voor wat je zelf vindt (voelt) en wilt) |
- |
+ |
+ |
| Respect en begrip voor wat de ander vindt (voelt) en wil |
+ |
+ |
- |
Waarom begrip en respect tonen?
Deze vraag is alleen door jou zelf te beantwoorden. Iedereen heeft daar zijn eigen mening over. Niets moet. Als iemand geen begrip en respect voor de ander kan opbrengen, is het oneerlijk of schijnheilig wanneer hij doet alsof hij dat wel heeft. Het is vooral oneerlijk als hij op andere plekken, achter iemands rug, zijn ongunstige mening wel uit.
Het komt ook voor dat men wel respect en begrip voelt voor het standpunt van de ander, maar dat niet durft te uiten omdat de directe omgeving het standpunt afkeurt. Dit is bijvoorbeeld het geval in een vergadering (een collega wil bijvoorbeeld door naar het volgende agendapunt in plaats van dit gezeur wat nergens toe leidt), maar ook als vrienden bij elkaar zijn (een van de vrienden wil naar de kroeg in plaats van naar de film). Als ik vanbinnen dat respect en begrip voor de ander wel voel maar niet uit, is dat een vorm van subassertief gedrag, want ‘buiten’ klopt niet met ‘binnen’.
Als iemand anders het niet met jou eens is, maar jou tegelijkertijd als persoon niet afwijst, begrip toont voor jouw standpunt en het feit accepteert dat jij een ander standpunt hebt, dan is dat prettig. Ook al zouden jullie niet dichter bij elkaar komen, dan gaan jullie toch als goede vrienden uit elkaar. Op dat ene punt zijn jullie het dan wel niet eens, maar misschien zijn er vele andere punten waar jullie het wel over eens zijn en waar jullie samen van kunnen genieten of plezier van kunnen hebben. Ook al is er een meningsverschil en ook al wordt dat niet opgelost, toch maakt de manier waarop dat meningsverschil wordt uitgesproken het mogelijk om na de botsing op de oude vertrouwde voet door te gaan.
2. Bereidheid tot overleg (onderhandelen)
Er zijn van die situaties waarin het echt tot een tegenstelling komt. Wie mag er in het team vrij nemen tussen Kerstmis en oud en nieuw? Een directe collega wil het graag en jij ook. Hoe kun je dit conflict op een assertieve manier aangaan? Hieronder tref je een voorbeeld aan.
Eerste stap: Je toont respect voor jezelf door te zeggen wat je vindt en wilt.
Tweede stap: In de toon waarop je het zegt en in jouw houding blijkt respect voor de ander. Deze stap gaat natuurlijk samen met de eerste stap. Wat je in de eerste stap zegt, breng je op een vriendelijke manier. Jouw houding is niet afwerend, eerder uitnodigend en jouw toon is rustig en vriendelijk.
Derde stap: Je luistert naar de ander. Dat wil zeggen: jij houdt jouw mond dicht, je kijkt en richt jouw aandacht op wat de ander gaat zeggen. Dit is de conflictsituatie: de een wil dit, de ander wil dat.
Vierde stap: je toont respect voor de mening van de ander, maakt kenbaar dat je de ander begrijpt.
Vijfde stap: Je streeft ernaar het conflict te zien als een gemeenschappelijk probleem.
Zesde stap: Door het praten over tussenoplossingen nodig je de ander uit samen met jou te zoeken naar een gemeenschappelijke oplossing die jullie beiden zo veel mogelijk tevreden stelt.
Zevende stap: Het vinden van een gemeenschappelijke oplossing. Jij en de ander worden het samen eens over een gemeenschappelijk gevonden tussenoplossing die jullie beiden tevreden stelt. Dat kan het maken van een pas op de plaats zijn, een wapenstilstand, als jullie niet tot een gemeenschappelijke oplossing van het probleem kunnen komen. Soms zal de hulp van een derde nodig zijn om de knoop door te hakken of om de vrede weer te herstellen.
Als het wél lukt om op deze manier een gemeenschappelijke tussenoplossing te vinden, is dat het beste. Je hebt samen gedeeld en je bereikt allebei zo veel mogelijk je doel. Bovendien is het hele gesprek in een prettige sfeer verlopen. De ander heeft voortdurend gemerkt dat jij weliswaar voor jezelf opkwam, maar tegelijkertijd zijn standpunt respecteerde door de manier waarop jullie samen het probleem hebben opgelost. Het heeft de relatie niet afgebroken, maar veel eerder versterkt.
Actie!
Zelfonderzoek
Neem de persoon in gedachten waar jij het meeste mee optrekt.
Vragen:
- Op welke manier los jij tegenstellingen tussen jou en die persoon op? …………………………………
- Als een van beiden op een agressieve manier doordrukt, wie doet dat dan? …………………………
- Of is het zo dat jij weinig respect opbrengt voor wat jij zelf vindt en wilt en houd jij jouw eigen mening voor je? ……………………………………………………………………………………………………
- Welke tegenstellingen spelen er momenteel? …………………………………………………………………….
Zoals je in het voorgaande misschien al hebt gemerkt spreken we meer van tegenstellingen dan van conflict. Tegenstelling is misschien wel het beste woord. De een wil dit, de ander dat. Piet vindt zichzelf een hele peer, Anne vindt hem een ei. Mien wil dit, Klaas het tegenovergestelde.
Tegenstellingen horen bij de menselijke soort, een heel neutraal en algemeen gegeven. Het gaat er om hoe je ermee omgaat. Een assertieve opstelling kan conflict en ruzie voorkomen dan wel beëindigen. Bij een subassertieve opstelling woekert dat voort. Een agressieve benadering wakkert kleine tegenstellingen aan tot grote conflicten.
|
3. Realistische zelfbeoordeling: de stand-van-zakenlijst Het is weer tijd om een tussenbalans op te maken. Hieronder staan de diverse onderwerpen opgesomd die tot nu toe aan de orde zijn geweest. Neem de tijd en denk eens na of je tevreden bent met jouw voortgang.
- Gebruik van het woord ‘ik’ als ik het over mezelf heb
- Mijzelf duidelijk voorstellen: ‘Ik ben ...’
- Gebruik van de woorden: ‘Ik wil (niet) ...’, ‘Ik ga (niet) …’
- Vragen: ‘Wat vind je ervan dat ik dit zeg?’, als ik merk dat ik nieuwsgierig ben naar de mening van de ander over mijn gedrag.
- Mijn eigen voortgang en gedrag realistisch beoordelen.
- De woorden: ‘Ik wil (niet) ...’ of ‘Ik ga (niet) …’ gebruiken i.p.v. de woorden ‘Ik moet ...’
- Mijn oogcontact met mensen.
- Als ik iets wil weten of iets niet begrijp, erop afgaan en vragen: ‘Waarom …?’, ‘Ik begrijp het niet…’, ‘Ik wil weten.’
- Vragen: ‘Wat vind je ervan dat ik dit vraag?’, als ik vrees dat de ander mijn vraag niet wil beantwoorden.
- Op een assertieve manier reageren als iemand mij een vraag stelt, maar het komt mij op dat moment niet uit om daar tijd aan te geven.
- Op een assertieve manier reageren met een gevoelsreactie, wanneer iemand mij vraagt: ‘Waarom doe je dat?’ of ‘Waarom doe je dat niet?’ (Zeggen: ‘Ik vind het prettig.’ Of ‘Ik vind het niet prettig.’)
- Een einde maken aan mijn neiging mij onnodig vaak te verontschuldigen.
- Aandacht besteden aan mijn onbewuste, niet gewilde gehoorzaamheid en dienstbaarheid en daar een einde aan maken.
- Uitkomen voor mijn eigen meningen over dingen en toestanden als ik dat wil.
- Als iemands gedrag mij irriteert en mij stoort met waar ik mee bezig wil zijn, zeggen: ‘Ik vind het vervelend wat je nu doet en ik wil dat je ermee stopt.’
- Als iemand iets leuks voor mij of een ander doet, zeggen: ‘Dat vind ik leuk van je.’ '
- Afstappen op mensen met wie ik zaken te regelen heb die ik allang had willen regelen, maar die ik onnodig heb uitgesteld.
- Erop afstappen om leuke dingen te gaan doen.
- Mijn versleten gewoontes onderzoeken en veranderen.
- Uitkomen voor de dingen waarvoor ik me schaam, achter mezelf gaan staan.
INTERESSANTE BOEKEN:
Wil je aan de slag met assertiviteit en een training volgen bij een gerenomeerd instituut, kijk dan eens op de website van Schouten & Nelissen
Wil je meer lezen over assertiviteit, kijk dan eens in onze boekenwinkel voor interessante boeken
Meer over assertiviteit ook op ManagerNet