Suzanne Kietselaar - trainer-adviseur

‘Pro-actievelingen zijn constructieve herrieschoppers’

door Mike Blom

Voor blijvend succes van een organisatie is pro-actief gedrag van haar medewerkers nodig. Bedrijven moeten steeds meer vertrouwen op zaken als initiatief en actiegerichtheid van haar medewerkers. Suzanne Kietselaar deed vanuit Schouten & Nelissen onderzoek naar pro-actief gedrag bij medewerkers in organisaties. "Pro-activiteit blijkt voornamelijk in je persoonlijkheid te zitten: je bent een pro-actieve persoon of niet."

Wat is pro-actief gedrag eigenlijk?
"Het is een vorm van initiatiefrijk gedrag, waarbij de medewerker op eigen initiatief oplossingen en gunstige verbeteringen aanbrengt in zijn taak, functie of rol. Het heeft voornamelijk te maken met het nemen van je eigen verantwoordelijkheid, voor je leven en je werk. Iemand die pro-actieve initiatieven ontplooit daagt de bestaande 'status quo' uit, stelt de voor hem belemmerende procedures of werkomstandigheden ter discussie, vraagt naar het 'waarom' van zaken en anticipeert op kansen.

"Allemaal gedrag dat belangrijk is voor het goed lopen van een organisatie, maar ook gedrag dat niet altijd in goede aarde valt. De pro-actieve medewerker doet de dingen niet 'omdat ze nu eenmaal altijd zo gedaan worden'. Het hebben van de nodige kennis en expertise is dus een belangrijke voorwaarde.

"Aan de basis van pro-actief zijn ligt zelfsturing. Als je pro-actieve initiatieven wilt ontwikkelen, moet je zèlf aan het stuur van je schip staan. Jij bent degene die de doelen en de koers erheen bepaalt en je wilt anderen daar bij betrekken en meekrijgen. Je ontwikkelt nieuwe ideeën en initiatieven en dat maakt je een zelfstuurder. Om dit te kunnen doen, moet je persoonlijke verantwoordelijkheid nemen voor de kant die je op gaat, de consequenties daarvan en de keuzes die je daarin maakt. Deze visie sluit aan bij het basisidee van Schouten & Nelissen: uitgaan van persoonlijke verantwoordelijkheid."

In je afstudeeronderzoek onderzocht je pro-actief gedrag bij medewerkers in organisaties. Hoe pakte je dat aan?
"Vanuit Schouten & Nelissen mocht ik mij met dit onderzoek bezighouden. Hiermee kreeg ik de unieke kans om een wetenschappelijk onderzoek te integreren met een adviestraject. Ik deed mijn onderzoek in een middelgrote zorginstelling in Breda, een organisatie die de pro-activiteit van haar medewerkers wilde bevorderen. Daarvoor onderzocht ik eerst welke factoren in de omgeving, de persoonlijkheid en het werk van invloed zijn op het al dan niet vertonen van pro-actief gedrag van werknemers."

Wat waren de conclusies van je onderzoek?
"Uit het onderzoek kwam een wonderlijk resultaat dat afweek van de verwachtingen. Pro-actief gedrag blijkt niet afhankelijk te zijn van bijvoorbeeld de mate van controle, autonomie, regelmogelijkheden en werkdruk die men ervaart. Wat je als adviseur op basis van de literatuur zou kunnen aannemen blijkt dus niet te werken; het vergroten van autonomie, controle en regelmogelijkheden zou in deze organisatie niet leiden tot meer pro-actief gedrag. Het bleek meer persoonsafhankelijk dan omgevingsafhankelijk.

"Het resultaat van het onderzoek heb ik aan het managementteam van die zorginstelling voorgelegd. Zo was ik met mijn afstudeeropdracht bezig én met organisatieadvies."

Hoe kun je als organisatie pro-activiteit dan wel bevorderen?
"Om eigen initiatieven te kunnen ontwikkelen zijn zaken als autonomie, controle- en regelmogelijkheden, financiële tools en ruimte wel nodig. Maar die hebben alleen effect bij mensen die pro-actief gedrag in hun persoonlijkheid hebben.

"Pro-actieve werknemers zijn erg belangrijk voor een organisatie. Zij denken mee, willen bepaalde onderzoeken doen en nieuwe werkmethoden implementeren. Pro-actievelingen zijn een beetje herrieschoppers, die bestaande werkmethoden in twijfel durven te trekken. Naar dit soort gedrag was ik op zoek in de zorginstelling.

"Via vragenlijsten en interviews constateerde ik dat er wel veel goede werkgevers waren, maar ik miste de pro-actieve mensen. De personen die wèl bereid waren om dat extra stapje te zetten. Mijn advies aan de zorginstelling was om enkele pro-actieve medewerkers te selecteren. Daarvoor heb ik in overleg met de organisatie en met de afdeling Carriere Management van Schouten & Nelissen een selectietool gemaakt die door de redelijk uitgebreide handleiding zelfstandig gebruikt kan worden.

"Ik adviseerde om de pro-actieve pioniers bij elkaar te zetten in een kleine onderzoeks- en ontwikkelingsgroep. Zo kunnen zij met elkaar nieuwe werkmethoden ontwikkelen, en wordt een wildgroei aan ontwikkeling en conflict voorkomen. Verder bleek een heldere communicatie over het gewenste gedrag nodig. In dit kader heb ik de introductie voor nieuwe medewerkers aangepast. Voor de communicatie naar huidige medewerkers toe komen er meerdere paden.

"De organisatie was zo enthousiast dat ik er in dienst ben genomen als opleidingsfunctionaris. Ik kon tegelijkertijd mijn advies implementeren en vond het heel leuk om te zien dat mijn selectietool ook echt gebruikt werd, dat er een netwerk werd ingericht en dat het nu nog steeds loopt!"

Momenteel werk je bij Schouten & Nelissen. Hoe is dat gekomen?
"Ik zit in een vrij uitzonderlijke situatie. Normaal starten professionals bij Schouten & Nelissen in een traineeship. Daarnaast worden er alleen ervaren professionals aangenomen. Ik ben de enige die op zo'n jonge leeftijd bij de afdeling Organisatie Advies is begonnen. Dat betekent ook dat ik geen vooraf gebaand pad volg als professional; het is een heel ander traject."

Waar wil je je de komende tijd mee bezighouden?
"Ik ben op dit moment op de afdeling carrièremanagement bezig met verschillende talentonderzoeken en loopbaanassesments. In de loop van dit jaar ga ik me bekwamen in het geven van trainingen zodat ik me daar verder in kan ontwikkelen. Vervolgens wil ik me verdiepen in het geven van individuele coaching. Wanneer ik zoveel mogelijk ervaring heb opgedaan, wil ik mijn eigen training verder ontwikkelen.

"Die zal voornamelijk gaan over het helder neerzetten van je levens- en werkdoelen: hoe kun je die ontwikkelen? En hoe zet je de stappen om deze te bereiken? Ik heb daarvoor veel gelezen over succes, geluk en over succesvolle mensen die hun dromen waarmaken. Ik vroeg me af wat maakt dat zij hun doelen bereiken, terwijl dat zoveel andere ambitieuze mensen niet lukt.

"Succesvolle mensen hebben een gevoel van balans tussen de verschillende doelgebieden in hun leven. Volgens mij is dat een van de sleutels van geluk; op weg zijn om te bereiken wat je wilt in de verschillende doelgebieden van je leven. Voor de zogenaamde 'high potentials' is vooral het verkrijgen en behouden van deze balans een moeilijke opgave, heb ik gemerkt. Maar uiteindelijk hebben we allemaal dagen van 24 uur.

"Wat maakt nu dat sommigen in die tijd komen waar ze willen en anderen niet? Helder hebben wat je echt wilt, je doelen, en het maken van heldere keuzes over hoe je vervolgens je dagen inricht om daar te komen is volgens mij de sleutel. De truc is dat het geen 'hard werken' is, maar wandelen op je levenspad. Dat je dat doet op basis van je eigen keuzes en naar je eigen doelen toe is overigens typisch pro-actief gedrag."

Heb je al leuke ervaringen opgedaan in je werk?
"Ik heb enkele malen de workshop 'Kansen creëren' gegeven aan startende psychologen op de arbeidsmarkt. Daarin geef ik een beeld van de invloeden op een succesvolle loopbaan. We hebben het over wat de typische valkuilen zijn, we oefenen met het denken buiten bepaalde kaders en we hebben het over waar ze heen kunnen voor meer informatie, zoals over het voor de eerste keer onderhandelen over je salaris en arbeidsvoorwaarden.

"In dat kader is er een zogenaamde 'starterskit', die je kunt downloaden op de site van het NIP. Ik vind het leuk om mensen zo goed mogelijk te adviseren over het vinden van een functie die bij ze past en hen zo succesvol mogelijk te helpen intreden. Hierop krijg ik erg positieve feedback."

Je bent zelf ook een starter op de arbeidsmarkt. Leer je veel van oudere collega's in de organisatie?
"Ik leer van de expertise en ervaring binnen Schouten & Nelissen. Daarnaast vind ik dat een mens nooit uitgeleerd is. Een conclusie is immers niet meer dan het punt waarop je geen zin meer had om er verder over na te denken. Je bent 'er' eigenlijk nooit en dat is ook het mooie! Uiteindelijk is onderweg zijn het belangrijkste doel, en dat is volgens mij waar het geluk ligt."

Hoe is het bij Schouten & Nelissen gesteld met pro-actief gedrag?
"Ik vind het heel interessant om het verschil te zien met de zorginstelling in Breda. In beide bedrijven werken hoogopgeleide professionals die met veel zelfstandigheid hun werk uitvoeren. Maar daar houden alle gelijkenissen op. In Breda waren er veel typisch 'goede werknemers' die binnen de bestaande kaders blijven en heel gemotiveerd werken, maar niet op zoek gaan naar nieuwe producten en een nieuwe manier van werken. Als organisatie is het dan dus lastig om op ontwikkelingen in de markt in te springen.

"Bij Schouten & Nelissen zie je dat de professionals bevlogen bezig zijn met productontwikkeling. Nadeel is wel dat met zoveel pro-activiteit de kans op een enthousiaste wildgroei aan nieuwe ideeën ontstaat, en de doorontwikkeling ervan kan stagneren omdat er alweer nieuwe ideeën zijn."

Wat is jouw passie in je loopbaan?
"Ik vind het prachtig wanneer ik in een individueel traject of in een groep een vraag stel aan iemand die vastzit in een bepaald denkpatroon. Wanneer er dan na die vraag iets 'klikt', zodat diegene weer aan het denken gaat, is dat het mooiste ogenblik. Ik wil mensen verder helpen komen dan dat ze zelf hadden gedacht te kunnen. Daar doe ik het voor".

Links:

Training Verandermanagement 

Schouten & Nelissen Competentiemanagement 

Starterskit

Een organisatie kan best wat desorganisatie aan 

De mensen en het dorp 

Assessment 

Talentenonderzoek 

Mike Blom, januari 2007